مکاتب دانشگاهی

آقای نیما از تهران از من سئوالی کرده اند که بنظرم مفید است که آنرا در اینجا پاسخ بدهم تا شاید به کار سایرین هم بیاید.

اینکه چه تفاوتی میان تحصیل فلسفه در ایران و فرانسه وجود دارد می تواند ما را نسبت به موقعیت خودمان در ایران آگاهتر کند. همانطور که در معرفی نامه وبلاگ هم نوشته ام در حال تحصیل دومین سال فوق لیسانس فلسفه سیاسی در مرکز مطالعات عالی علوم اجتماعی (EHESS) هستم. در این مرکز زیر نظر پیر منون پایان نامه خودم رو در مورد "تعبیر توماس هابز در نزد لئو اشتراوس" انجام می دهم. در ابتدا که به فرانسه آمدم قصد داشتم بر روی جان راولز پایان نامه بنویسم. اما پیر منون که شاید یکی از بزرگترین متفکرین لیبرال فرانسه باشد در عین شگفتی به من گفت که آشنایی زیادی با جان راولز ندارد ! من در ابتدا متوجه موضوع نشدم اما هرچه پیش می رود به دلیل پاسخ او آگاهتر می شوم. مطمئنا پیر منون به خوبی با راولز آشنایی داشت اما مسئله اینجاست که بدلیل تفاوت فلسفی خود با مکتب نئوکانتیسم حاضر نشد موضوع پایان نامه من را قبول کند. من مجبور شدم مدتها در سمینارهای او شرکت کنم تا یک موضوع جدید انتخاب کنم. در انتها هم موضوعی در مورد متفکر مورد علاقه او یعنی اشتراوس انتخاب کردم.

پیر منون ریاست دپارتمان فلسفه و صاحب کرسی ریمون آرون در EHESS

بخاطر اینکه همزمان بتوانم از وقت خودم استفاده بهتری ببرم در دانشگاه سوربن هم برای فلسفه سیاست و اخلاق فوق لیسانس ثبت نام کردم. با توجه به اینکه در سوربن سال اول فوق لیسانس هستم هنوز پایان نامه اصلی ندارم و فقط باید تحقیق ارائه بدهم. اما شکی نیست که در سال دوم مجبور خواهم بود چیزی در حوزه نئوکانتیها ارائه بدهم. یعنی در مورد جان راولز یا منتقدان لیبرالیسم معاصر مثل نوزیک یا مکینتایر یا تایلور یا چیزی در مورد کانت. ریاست دپارتمان فلسفه سیاسی سوربن بر عهده آلان رنو است که خود از فلاسفه بسیار مشهور بشمار می رود و در کنار جان رالز و هابرماس بعنوان یکی از نمایندگان اصلی نئوکانتیسم در جهان شناخته می شود.

با این مقدمه می توان گفت که تحصیل فلسفه در خارج از ایران در مزیت دارد. اول اینکه به شما احساس تعلق می دهد. شمایی که در یک دانشگاه خاص تحصیل کرده اید می دانید که متعلق به کدام مکتب فکری هستید و مخالف کدام مکتبها. برای مثال من در حال حاضر می دانم که هیچ همراهی با مارکسیسم و پست مدرنیسم ندارم. در عین حال تحصیل در خارج از ایران شما را با جریان اصلی فلسفه معاصر آشنا می کند. متوجه می شود چه چیزهایی منسوخ شده است و چه چیزهایی هنوز بحث برانگیز است. برای مثال به سادگی متوجه می شوید که پست مدرنیسم مکتب فلسفی جدی نیست و دیگر کسی در قلب پست مدرنیسم حرف از پست مدرنیسم نمی زند. یا می دانید که برای مثال هگلیسم در فلسفه سیاسی منسوخ است و گوش به حرفهای جواد طباطبائی نمی سپارید. تحصیل در غرب به شما می آموزد که این افراد برای رسیدن به این درجه چه تلاشهایی انجام داده اند و سطح پایین دانش خودتون رو متوجه می شوید.

موفق باشید

 

یک روز معمولی

تصویر مشهور اولین صفحه کتاب لویاتان اثر توماس هابز (۱۶۵۱)

از امروز تصمیم گرفتم یادداشتهای روزانه بنویسم. دیگه هرکسی خودش می دونه این یادداشتها ارزش خوندن داره یا نه.

امروز ساعت ۶ صبح خوابیدم. تا ساعت دوازده ظهر خواب بودم. ساعت دوازده خودم رو زوری بیدار کردم و لباسهام رو پوشیدم رفتم دانشگاه. توی میدان سوربن ایستاده بودم و سیگار می کشیدم چون هنوز کمی به وقت کلاسم مونده بود. استادم داشت از خیابون رد می شد. دیدمش و با هم دست دادیم. بهش شکایت کردم که پیر منون خیلی سخن گیری می کنه. بنظرم میاد با مقدمه پایان نامه من موافق نباشد. موضوع پایان نامه من "تعبیر توماس هابز در نزد لئو اشتراوس" است. اون را با یک مقدمه روش شناسی شروع کردم و سعی کردم توضیح بدم چرا اشتراوس در تعبیر اندیشه هابز به شرایط تاریخی توجه نمی کنه. سعی کردم روش اشتراوس رو با اسکینر مقایسه کنم. استادم توضیح داد که روش تو با روش منون فرق می کنه. اصولا اونها با روش شناسی موافق نیستن. واسه همین ممکنه بهت ایراد بگیره.

کلاس بسیار جالبی داشت. در مورد یکی از اساتید EHESS (اونیکی جایی که درس می خونم) توضیح می داد و اینکه رژیم دموکراتیک جدید چقدر بر نسبیت و شک شهروندان بنا شده.

مستقیم برگشتم خونه. خوابم میومد. یک مقداری خوابیدم. بیدار شدم دیدم نمی تونم بخش پایانی لویاتان رو تموم کنم. هابز خیلی در جزئیات تعبیر انجیل رفته بود. کتاب دیگه ای رو برداشتم که یادداشتهای لئواشتراوس در مورد نقد مذهب در اندیشه هابز بود. این یادداشتها هیچوقت قبل از مرگش چاپ نشده بود. اما واقعا جالب بود. خیلی از مسائل رو برام روشن کرد. الان هم خسته شدم دارم یک فیلم می بینم. یک جمله فیلم برام جالب بود :

گریه کردم هیچ فایده ای نداره. چون باعث نمیشه که کسی که دوستت نداره دوباره دوستت داشته باشه. درست مثل دعا کردن. دعا کردن نمی تونه چیزی رو که اتفاق افتاده عوض کنه.